Müdahaleli doğumlar

Anne adayıyla ilgili nedenler: Bebeğin doğum kanalı içindeki yolculuğunu başarılı bir şekilde tamamlayabilmesi ön planda anne adayının aktif yardımda bulunmasına, yani etkili bir şekilde ıkınarak bebeğini "ittirmesine" bağlıdır. Ikınma anne adayının tüm vücut boşluklarında (kafaiçi, göğüs kafesi ve karın içi) basıncı artıran bir durumdur. Bazı kalp hastalıkları, bazı nörolojik hastalıklar ve diğer bazı hastalıklarda bu basınç artışı risk teşkil edebileceğinden belli bir aşamadan sonra doğum vakum veya forsepsle tamamlanır. Bazı durumlarda anne adayının ıkınması yetersiz olabilir. Bunun en belirgin örneği anne adayının uzun süren bir doğum eylemi süresinde yıpranmış olması ve ıkınmayı sürdürememesidir. Doğum eyleminde ağrıyı dindirmek amacıyla epidural uygulanması da bazı durumlarda anne adayının ıkınma gücünü olumsuz etkileyerek doğumun vakum veya forsepsle tamamlanmasına neden teşkil edebilir. Doğum eyleminin ikinci evresinin herhangi bir nedenle (kasılmaların yetersiz olması, anne adayının etkili olarak ıkınamaması) uzamış olması müdahaleli doğum nedeni olabilir. Genel olarak söylemek gerekirse doğum eyleminin ikinci evresinin ilk doğumunu yapacaklarda iki saatten, daha önceden doğum yapmış olanlarda bir saatten daha uzun sürmesi durumunda çoğu doktor doğum eylemini vakum veya forspesle tamamlamayı tercih eder. Bu süre epidural uygulanmış anne adaylarında birer saat daha uzatılabilir. Bu süreler kesinlik teşkil etmezler ve bebeğin kalp atışları bebeğin sıkıntıda olduğuna işaret etmediği ve anne adayının durumu müsaade ettiği sürece doğumun kendiliğinden gerçekleşmesi için belli bir süre daha beklenebilir.

Bebekle ilgili nedenler: Doğum eyleminin birinci evresinde olduğu gibi ikinci evresinde de bebeğin kalp atışları ve bunların kasılmalarla olan ilişkisi kardiyotokografi ya da ÇKS borusu ile ile sürekli takip altında tutulur. Bebeğin sıkıntıya girdiğine dair bulguların varlığında ve bu sıkıntıyı gidermek için alınan önlemler başarısız olduğunda bebeğin oksijensiz kalmasını engellemek için doğumun vakum veya forseps ile tamamlanması gerekebilir. Müdahaleli doğumun uygulanması Müdahaleli doğumun uygulanabilmesi ve bu şekilde vajinal yoldan doğumun gerçekleşmesi için en önemli şart doğum eyleminin ikinci evreye girmiş olmasıdır. Yani rahim ağzı tam açık olmalı ve tümüyle incelmiş olmalıdır. Diğer bir şart bebeğin başının doğum kanalının kritik iki noktası olan kanal girişinden geçerek kanalın ortasındaki dikensi çıkıntıları aşmış olmasıdır. Tecrübeli bir doktor vajinal muayeneyle doğum eyleminin ikinci evreye girdiğini ve başın kritik noktaları aştığını rahatlıkla belirleyebilir. İri bebek, çatı darlığı şüphesi gibi durumlarda doğumun sezaryen ile gerçekleşmesi tercih edilir. Prematüre bebeklerde (<34-36 hafta) müdahaleli vajinal doğum bebekte kafa içi kanama riskini artırdığından tercih edilmez. Her müdahaleli doğum girişimi, bebeğin doğumu bu girişimlerle gerçekleşemediğinde doğumu tamamlamak için sezaryene geçilmesini gerektirir. Bu nedenle bu girişimler ameliyathane şartlarının tümüyle hazır olduğu yeterli şartları taşıyan sağlık kuruluşlarında uygulanırlar.

Nasıl uygulanır?

Forseps şekli uzunca bir kaşığa benzeyen iki ayrı metal parçasından oluşur ve bu "kaşıklar" belli kurallara bağlı kalınarak bebeğin vajina içindeki başının etrafına yerleştirilir. Daha sonra kaşıkların sapları çapraz bir şekilde kilitlenerek adeta bir kıskaç haline getirilir. Bebeğin başını normal şartlarda zorlamayan bu "kıskaç" ile baş sabitlenir ve doktor kollarıyla forpsepsi çekerek bebeğin doğumunu gerçekleştirir.

Vakum ise negatif basınç yaratabilen bir alete bağlı bir boru ve bu borunun ucunda bebeğin başına uygulanacak çeşitli çaplarda çan adı verilen metal veya plastik aletlerden oluşan bir mekanizmadır. Çan bebeğin başının saçlı derisine dikkatlice yerleştirildikten sonra, bebeğin kafa cildinin çanın altında kalan kısmının çan içindeki boşluğa dolması için negatif basınç yavaş yavaş artırılır. Burada amaç çanın bebeğin saçlı derisini iyice kavramasını sağlamaktır. Daha sonra doktor her ıkınma esnasında çanı boru kımından çekerek bebeğin doğmasını sağlar. Vakum uygulanan bebeklerde doğum sonrası bebeğin başında çanın içindeki boşluğu yansıtan etrafı düzenli silindir şeklinde bir şişme olması normaldir. Bu "şişme" tamamen saçlı derinin cilt altı tabakasından ibaret olup belli bir süre sonunda iz bırakmadan iyileşir.

Ne zaman hangi yöntem?

Forseps ile vakum uygulamalarından hangisinin seçileceği doktorun eğitim aldığı ekole göre değişir. Amerika'da daha çok forseps tercih edilirken Avrupa ülkelerinde ve ülkemizde daha çok vakum uygulanır. Vakumdan farklı olarak forsepsin bir avantajı makat gelişi ile doğumlarda bebeğin vücudu çıktıktan sonra bebeğin henüz içeride olan başına forseps kaşıkları takılmasıyla doğumun gerçekleştirilebilmesidir. Makat gelişi ile doğumda vakum kullanılmaz.

Müdahaleli doğuma bağlı oluşabilecek sorunlar

Her cerrahi müdahalede olduğu gibi vakum ve forseps uygulamalarına bağlı olarak çeşitli sorunlar ortaya çıkabilmektedir. Ancak yaklaşık 150 yıldır kullanılan bu yöntemlerden elde edilen tecrübeler sayesinde günümüzde vakum ve forseps uygulama nedenleri, uygulanmasının sakıncalı olduğu durumlar ve uygulama protokolleri hemen hemen son şekillerini almış durumdadır ve bu da müdahaleli doğuma bağlı olarak anne adayı ve/veya bebeğin uygulamadan hemen her durumda yarar görmesini sağlamaktadır.

Müdahaleli doğum girişiminde bulunmak, doğumun mutlaka bu yöntemle başarılı bir şekilde gerçekleşebileceği anlamına gelmez. Herhangi bir nedenle uygulama başarısız olduğunda uygulamadan vazgeçilip doğumun sezaryenle gerçekleşmesi gerekebilir. Sezaryen bahsinde de belirtildiği gibi doğum eyleminin sonuna kadar herhangi bir zamanda doktor sezaryen kararı verebilir. Bu, vakum veya forseps uygulamaları için de geçerlidir.

Müdahaleli doğuma bağlı olarak anne adayında doğum kanalında yırtılma ve bunlara bağlı oluşabilecek sorunlar, bebekte de kafa cildinde vakum veya forseps uygulanan bölgede kanamalar ve bunlara bağlı sorunlar ortaya çıkabilir. Ancak günümüzde bu sorunların hem oluşması hem de oluştuğunda kalıcı sekeller bırakması ender görülür hale gelmiştir.
 

Epizotomi

Doğumda vajina çıkışını genişleten küçük bir kesik,kendiliğinden yırtık oluşmasını önler.Her zaman uygulanmasada özellikle ilk doğumlarda sık uygulanan bir yöntemdir.

Aşağıdaki durumlarda epizotomi gerekir:
 

	Bebek makat gelişi ise,prematüre ise,sıkıntıdaysa yada başı büyükse
	Ikınmalarınızı gereğince kontrol edemiyorsanız
	Vajina girişinizdeki cildiniz gergin ve yırtılmaya eğilimli ise

Epizotomi yapılırken öncelikle lokal anestezi ile cilt uyuşturulur.Daha sonra ağrının en fazla,yani bebeğin başı dayandığı için perinenin en gergin olduğu anda kesi yapılır. Doğumdan sonra bu kesinin yada oluşmuşsa bir yırtığın dikilmesi zaman alabilir, çünkü bu bölgedeki kasların ve deri katmanlarının düzgün bir biçimde birleştirilmeleri gerekir. Dikiş işlemi sırasında ağrı duyarsanız bunu doktorunuza söyleyin, biraz daha uyuşturma ile bu sorun çözülür. Dikişler kendi kendilerine eridiğinden alınmaları gerekmez. Epizotomi sonrası biraz ağrı ve rahatsızlık duyabilirsiniz. Eğer bir enfeksiyon gelişirse ağrı daha da şiddetlenir. Yaranın 10-14 gün içinde iyileşmesi beklenir. Bu süreden sonra hala ağrınız varsa doktora başvurmalısınız.

Yardımla doğum: Forseps ve vakum

Bazen bebeğin forseps yada vakum denen aletlerle doğurtulması gerekebilir. Forseps rahim ağzının bütünü ile açıldığı ve bebeğin başının göründüğü evrede kullanılır.

Bunlar şu durumlarda kullanılır:
 

	Bebek iyice aşağı indiği halde (başının büyük olması yada yeterince ıkınamamanız gibi nedenlerle) bir türlü doğmuyorsa
	Bebek yada siz sıkıntıdaysanız
	Bebek ters yada prematüre ise başının doğum kanalından bası görmesini önlemek için forseps kullanılır.

Forseps; lokal anestezi yada epizotomiden sonra uygulanır. Doktor bebeğin başına forseps denen aletin kaşıklarını yerleştirir ve hafif kendine doğru çekerek bebeğin doğmasını sağlar. Sizde ıkınarak yardımcı olabilirsiniz.Bebeğin başı doğduktan sonra vücudu normal olarak doğurtulur. Forsepsin kaşıkları bebeğin başını çevreleyerek basıdan yada yaralanmadan korur.

Vakum; özel aygıtına bağlı küçük bir metal kapak vajinadan sokularak bebeğin başına yerleştirilir ve bebek hafif hafif çekilerek doğurtulur. Forseps uygulanan bebeklerin başının iki yanında izler kalabilir,bunlar zararsızdır ve bir iki gün içinde geçer. Vakum uygulanan yerde ise hafif bir şişlik olabilir ve buda geçicidir. Bu iki uygulama ile ilgili en önemli nokta bebeğe gelebilecek herhangi bir zararı önlemek için bu işlemlerin tecrübeli kişiler tarafından yapılmasıdır.

Yapay sancı

Bu doğumun bazı ilaçlar verilerek başlatılmasıdır. Doğum yavaş ilerliyorsa hızlandırmak içinde ilaç kullanılabilir. Bu konuda hastaneden hastaneye fark vardır ve geçerli uygulamayı doktorunuza sorarak öğrenebilirsiniz.

Şu durumlarda doğum ilaçla başlatılır:
 

	Beklenen doğum tarihi bir haftayı geçmiş ve bebek sıkıntıya girmişse yada plasenta yetmezliği başlamışsa
	Sizi yada bebeğinizi riske sokan yüksek tansiyon gibi bir sorun varsa

Doğumun ilaçla başlatılması önceden kararlaştırılıp, planlanır. Bu nedenle bir gece önceden hastaneye yatmanız gerekir. Doğumu başlatmak için üç yöntem vardır.
 

	Vajinaya rahim ağzını yumuşatacak bir ilaç konması. Bu yöntem akşam yada sabah uygulanır. Birkaç saat içinde doğum başlayabilirse de, özellikle ilk doğumlarda tek başına yeterli değildir.
	Su kesesinin açılması. İlaç uygulandıktan sonra 8-10 saat geçmesine rağmen doğum başlamamışsa doktor bebeği çevreleyen su kesesini küçük bir iğne ile açarak doğumun başlamasını sağlayabilir. Bu işlem ağrı vermez.
	Rahim kasılmasını sağlayan bir hormon verilmesi. Bu ilaç serum içine konarak damla damla verilir. Doğumu başlatmak için en sık kullanılan yöntemdir ama yakın takip gerekir.

Seruma konan ilaçla uyarılan sancılar, doğal sancılardan daha güçlü ve sık olabilir

Doğumda alternatif uygulamalar
Müdahaleli doğum fotoğrafları